Wielgi Tydziyń
„Wielgi Tydziyń”/fragment/.
We pyndziałek sie zaczynoł Wielgi Tydziyń., a wszyjscy musieli iść do spowiedzi. We Wielgim Tydniu to sie ani wiela niy robiło, a wszystek musiało być skończone nojpóźni we Strzoda wieczór.26
We Wielgi Szczwortek
We Wielgi Szczwortek szło sie do kościoła na mszo a potym we wieczór na adoracyjo.Łod Szczwortku się tyż już ze chałpy nic niy wydowało ani niy pożyczało, a wszystek bez te marchy, co krowom mlyko łodbiyrały.Jak gospodorz wbił widły do ziymie na pojstrzodku placu to sie niczego boć niy musioł, choć farorz przezywoł ze ambony na taki breweryje.
We Wielgi Piontek
We Wielgi Piontek wczas rano ludzie szli się umyć do rzyki abo stawu, coby być zdrowy bez cołki rok. Rano była tyż łostatnio Droga Krziżowo, a potym yno adoracyjo przi Bożym Grobie. Dzwony były zawionzane bez cołki Piontek a Sobota, bo Ponbóczek leżoł we grobie. Nojwiyncy z tego uciechy mieli ministranty. Drzewianymi klapaczkami robili wele kościoła taki larmo, że dzwony by wiynkszego niy zrobiły, ale tako je tradycyjo!
We Wielgo Sobota.
We Wielgo Sobota. rano abo popołedniu farorz świyncił jodło. Niosło sie go do kościoła połne kosze abo wiózło furom. Świynconego musiało styknońć na cołki dwa dni świont. We bocznej kapliczce stoł dycki koszyk do ubogich, a ludzie tam dowali, co kery mógł ze jodła. We wieczór jak już było cima świynciło sie woda a łogiyń. Zapolało sie tyn dugi palmowy sztyl łod świynconego łognia. Z niego robiło sie po Wielgi Nocy krziżyki a wbijało po rogach pola, coby grad obiyli niy wybił.
We Niedziela Wielkanocno
We Niedziela Wielkanocno wszyjscy sie wybiyrali do kościoła na Rezurekcyjo, ale jak sie prziszło nazod do dom to dziepiyro sie jadło. Nojprzod na stół trefiły jajca, potym szinki, wuszty a roztomańte babówki .
We Śmiergust
We Śmiergust chopcy loli wodom dziołchy a we wtorek czasym dziołchy synków, no a nejdeli we strzoda zaczynoł się normalny żywot.
Grymlino.
Słowniczek:
marchy – czarownice.
Hodowla Utopcow
Hodowla Utop
Piyrwej modzi tyż mieli radzi szpasy a beleco wywiodli, styknie se yno przipomnieć spady łod mojigo tatulka! Jeszcze za kawalera robił łon we jednej rybnicki hurtowni a dycki ze trzyma kamratami jeździł do dom cugiym ło szostej we wieczor, co lecioł na Pszczyna. Na tyj trasie puszczali yno taki wagony, co im potym „teksasioki” godali. Jedyn roz przisiadły sie ku nim dwie frelki. Godały, że sie same bojom siedzieć we pustych przedziałach, bo ich roz jakiś chop pogonił! Synczyska zaczli ich robić za błozna, łopowiadać niystworzone rzeczy a dziwali sie, eli dziołchy sie na to chytnom.
Frelki niy chciały im łostać dłużne i ta bardzi pyskato spytała sie talulkowego kamrata, co mu Marcjan było na miano, po co wozi taki emaliowany, dwulitrowy zbonek. Synek zbonek otwarł a pokozoł i, że tam mo mlyko. Marcjan robił przi monce, a coby pylice niy dostoł,dowali mu w robocie kożdy dziyń liter mlyka. Łon mlyka ni mioł rod, a wyloć do ausgusa było szkoda, bezto woził go do dom, ale tego głośno niy padoł.
Co to u was we Żorach…?
-Co to u was we Żorach mlyka ni ma, że ze Rybnika wozisz?! – śmioła
sie dziołcha.
-Ja, mlyko u nos je, aż nawet za tela, ale to je ekstra mlyko, co go za żodne skarby niy kupisz, to je mlyko łod utopcule! Kamrat, co chowie utopce na mode, kożdy dziyn jom podoji przed robotom a mie zbonek mlyka prziniesie, bo jo znodł na stawach taki trzi małe,
wizgerne gizdy, co mamulki niy miały. Same by kapły ze głodu, bezto wzionech ich do do dom a trzimia we skrzince wele pieca. A
żyrne to ciurstwo, krom utopcowego mlyka rade suchy chlyb frygajom! -Cyganisz nos, co? – spytała sie ze niydowiyrzanim dziołcha, ale kamraci siarczyście prziświodczyli, że mode utopce widzieli, że som łogromnie gryfne, cołki zielone, yny na łepkach majom czerwione czopeczki, bo śnimi sie rodzom.
Synki isto by zdonżyli zapomnieć
Synki isto by zdonżyli zapomnieć ło swoim błoznowaniu, ale za jakiś dwa tydnie spotkali ta frelka, co snimi do Żorow jechała, ale wiela niy godała. Łona prziniosła Marcjanowi wielki miyszek ususzonego chleba do utopcow!
Synek uznoł, że dziołcha mo dobre serce i zaczon śniom zolytować, a za rok sie pożynili!
I tak skuli utopkow tatulek stracił kamrata łod rajzy!
Grymlino.
Słowniczek:
Spady – przypadki, zdarzenia,
Frelka – panienka, dziewczyna,
Cug – pociąg,
Frygać – chętnie jeść,
Błoznowani – żarty,
Zolytować – zalecać się,
Rajza – podróż.
Jeśli spodobała Ci się gawęda Hodowla Utopcow – zapraszam do czytania innych opowieści po naszymu
Wiosenne smuteczki – E. M. Grymel
Wiosenne smuteczki
O, kwiaty – inwalidy,
Zerwane rączką
Mej wnusi.
Tyle w was miłości
Tulipany niesprawne
Na łodyżka zbyt krótkich,
By dotrwać jutra!
Tyle w was radości
Bezpłatkie prawie żonkile
Stojące w wazie
Na brzegu stołu!
Tyle w was siły…
I tylko…
Życia zbyt mało…
——-
kwiecień 2012 r.
Komentarz autorki:
Kochani, Czasem nawet najszczersza miłość bywa zaprawiona kropelką goryczy…
Jeśli podoba Wam się ten wiersz zapraszam do czytania innych w dziale poezja, oraz tutaj
Co żyje wele nos?
Co żyje wele nos?
Niby to, co momy wele siebie żywego, to wszystek znomy, ale eli je to prowda? Jak żech była bajtlym, toch sie psow łogromnie boła, bo starsi mie porzad warowali, że mie mogom ługryźć, bezto jak sie kery psiok, choćby i maluśki, na Kościołku pokozoł, to jo zaroz w nogi! Isto, że mie potym gonił bez poł drogi, bo żech zwykow łod psow niy znała. Jak to ze tymi stworami naprowda je, przekonałach sie dziepiyro, jak my łod starzika dostali piyrszego psa.
We szkole na lekcjach przirody mieli by uczyć dziecka łod małego jako sie trza łobchodzić ze zwiyrzami, co wele nos żyjom. Nojważniyjsze je, coby dziecka wiedzieli, czego sie majom stryc a czego boć sie niy muszom, a przede wszyskim, że zwierz tyż bol czuje, bezto ni mo sie mu łukrziwdzić!
A jak by se tak mogli jeszcze łobejrzeć żywo krowa, koza, prawego konia, a jeszcze ku tymu pogłoskać psa abo kota, to by na tym lepi wyszli niż na łoglondaniu filmow ło stworach, co żyjom na drugim końcu świata. Mój mały somsiod, co chodzi do trzecij klasy, padoł że u starki we chlywie widzioł antylopa! Jo se pomyślała, że możnej godo ło sorniku, co sie do jego starki jakimś cudym dostoł, ale jego mamulka mie łobjaśniła, że szło ło koza!
Moja cera
tyż znała yno pszynica a łowies, ale co to je reż a jynczniyń ni miała pojyncio! Jak kere łobiyli wyglondo dziecka we mieście niy wiedzom a stykło by sie wybrać w czyrwniu na szkolno wycieczka do nojbliższej wsi.
Isto daliście pozor, że bajtle myślom cołkiym inakszy jako starsi? Moj synek mioł trzi lata i łogromnie chcioł mieć pieska. Zaroz padałach mu, że trza ze psiokiym chodzić na dwor, dować jeść a kupki po nim wyporzondzić! Mały kwilka pomyśloł a padoł, cobych kupiła psa bez dupki! Na poczontek dostoł psa-graczka, ale jak już poradził psa łobsłużyć, to mioł prawego kamrata, co żył snami szesnoście lot.
Łoni rechtorka, co uczy biologiji we liceum, strasznie ubolywała nad tym, że jedyn synek przed maturom pokwolił sie, że widzioł w lesie chroboka jelonka, co yno na dymbach żyje, a jak sie go spytała, co śnim zrobił, to łodpedzioł, że zadeptoł!
Praje teroz je nojwyższy czos, coby z tym wszyskim co zrobić!
Grymlino.
Slowniczek:
Zwiyrz – zwierzę,
Stwora – żywe stworzenie,
Dać pozor – zwrócić uwagę na coś lub kogoś,
Kamrat – kolega, przyjaciel,
Łoni – w ubiegłym roku.
Jeśli podoba Ci się gawęda Co żyje wele nos – zapraszam do czytania innych opowieści po naszymu.
Obraz tempera kwiaty polne – Elżbieta Grymel
Obraz tempera kwiaty polne – malowanie
Tempera to moja ulubiona technika malarska. Kocham ją za to, że jest dziecinnie prosta. Wystarczy kartka papieru, pędzel, woda, a w przypadku braku farb temperowych można użyć zwykłych szkolnych plakatówek. W tej technice powstał właśnie obraz tempera kwiaty polne.
Moi Drodzy zapraszam do wypróbowania swoich zdolności, bo przecież „nie święci garnki lepią”! Pozdrawiam Wszystkich serdecznie – autorka.
Zapraszam do oglądania innych moich obrazów.
Czekają też na Was wielcy mistrzowie np. Van Gogh koniecznie zajrzyjcie na stronę muzeum Van Gogha
Jak żech robota znodła
Jak żech robota znodła.
Je prowda, że wiela piniyndzy ze Unije idzie na szkolyni naszych bezrobotnych a to wszystek bezto, coby se gibci nowo robota znodli, ale nos, starszych, choć wyszkolonych nikaj niy chcom. Samach sie przekonała , jak z tym je! Chodziłach cołki rok na angielski a komputer, ale wiela mi to niy pomogło, bo młode po angielsku lepij godajom a na komputerze som gibciejsi jako jo! No toch se padała, że zmienia fach! Poda do kwiaciarnie za bukieciarka, bo miejsce było, yno miałach sie wyszkolić! Trocha żech tyż już downi ze kwiotkami robiła, ale ze tym kursym sie tak macali, że teroz to se moga w doma kwiotki we wazonie poukłodać, abo wyrychtować kamratce urodzinowy pukiet ze zegrodkowych kwiotkow.
Traciłach już pomału nadzieja -Jak żech robota znodła
trefiło mi sie poł roku roboty we biurze we wielki instytucyji. Alech sie uradowała! Prziszły my z kamratkom na prziuczyni. Robota była tako prosto, że niy trza było ku tymu żodnej szkoły, bezto nos żodyn niczego niy uczył, miały my yno robić, aż sie kurzi! Łobie my sie starały jak nojlepi, chocioż miejsce było yny jedne. Jednako ni mogłach tam strowić tego, że społpracownicy dziwali sie na nos, jakby my spadły ze jaki inszej planety a niy dowierzali, że ledacoś umiymy! Do komputera, to mie ani na kwila niy dopuścili. Po pół roku piyknie nom łobom podziynkowali, a roboty niy miały my dalij!
Nikiedy se myśla, że ni ma tego złego, coby na dobre niy wyszło: trochach sie za tyn czos nauczyła! Po angielsku jakoś sie dogodom, yny Japończyka żech niy rozumiała! Kwiotkom przaja dali, ale troszka wiyncy ło nich wiym, a bez te poł roku poznałach tela ludzkich charakterow, żebych sie mogła teroz we psychologa bawić. Isto to wszystek jeszcze kiejś łopisza we swojich godkach!
Ale nojwiyncy ciesza sie z tego, że moga do Wos, roztomili, kożdy tydziyń ledacoś napisać. Wiym ło nikerych z Was , że choć mało ze chałpy wychodzicie, to se dycki kożecie kupić „Nowiny” a radzi moje godki czytocie! Jak byście mi tak mogli jeszcze napisać, ło czym byście radzi poczytali, jo bych se to wielce cyniła! Jo tyż musza sie Wom czymś pokwolić: noreszcie robia to, co mom rada!
Grymlino.
Zapraszam was do czytania innych opowieści po naszymu.
Walyntynki – po naszymu
Walyntynki – po naszymu
Dycki sie godało, że świynty Walynty je patronym łod zarazy, a teroz po tela latach dowiedzieli my sie, że sprzijo tyż zakochanym!
Tyż po prowdzie młodzi tych patronow łod miłości a małżynstwa troszka mieli, ale teroz już to małokiery pamiynto. Matki kozowały dziołchom rzykać do śwyntego Jopa (Hioba) ło dobrego chopa. Jak kiero dziołcha ni miała wiana a skuli tego ni mogła sie wydać, to niosła swoji prośby do świyntego Mikołaja!
Starzikowo siostra Aniela była już starom frelom. Za młodu po służbach „na hutach” chodziła, jednako wiela niy naszporowała, bezto na wydoj ni miała widokow, ale ji pomogło rzykani do świyntego Mikołaja.
Jedyn roz znodła we Katowicach na drodze miyszek piniyndzy, a piyrsze, co ji prziszło do gowy, że se ich weźnie a skowo, bo jak gdo traci telki piniyndze, to musi ich mieć zatela, ale potym se pomyślała, że to możnej jaki biydok se naszporowoł, a łona by mu ich ukradła. Na miyszku były cechy ze jakigoś sklepu, jak sie im dobrze przijrzała, to sie kapła, kaj taki sklep je a tam poszła. Wlazła do pojstrzodka a niy wiedziała, jak zaczońć godka, bezto chodziła a łoglondała, aż kupcowo straciła ciyrpliwość i spytała sie, eli co chce?
Już Aniela miała gymba łotworzić, kiej do sklepu wlecioł starszy panoczek a wrzasknoł łod dźwiyrzi:
-Babeczko, łokradli mie, straciłech cołki nasze piniondze! – a rozpłakoł sie.
Co to była za rodość, jak Aniela tyn miyszek łoddała! Właściciele to byli dobrzi ludzie a dziołcha wynagrodzili a jeszcze ji żynioka znodli!
Nasz ujek Stanik dycko błoznowoł,
że mieć cera, to ni ma interes, bo coby jom kiery wzion, musisz do ni jeszcze dopłacić! A mie kiejś padoł, że na dziołchy som trzi dzwonki. Jak jeszcze ni mo dwaścia lot, to dzwoni tak: tyn niy – tyn niy, potym: tyn by – tyn by, a na koniec jak ji trzidzyści klupnie to: belekiery – belekiery, belekiery- belekiery…
Teroz czasy sie troszka zmiyniły, młodzi długo sie uczom a bezto sie tyż poźni żyniom!
Musza wom tyż pedzieć, jak jedyn roz żech była we Świnoujściu na wyczasach, a dałach pozor, że ludzie sie łoglondajom za jakomś porom, co szła tak ze dziesiyńć metrow przedy mnom. Te dwa siwiuśkie gołombki szły pomaluśku a trzimały sie za ronczki, jak żech ich zagodała, padali mi, że prawie dzisio majom szejśćdziesiont lot po ślubie!
Taki miłości mało sie widzi, ale prawie taki Wszystkim życza!
Walyntynki – po naszymu: Grymlino.
Zapraszam do czytania innych opowiadań po naszymu.
Ło pańskich wszołach
Kiedy w lutym mróz dokuczy, ludzie najchętniej siedzieliby w domowym zaciszu i wygrzewali się przy piecu lub w ciepłej kąpieli. Kiedyś nie było to jednak takie oczywiste. Przeczytajcie poniższą opowiastkę, żeby się o tym przekonać.
„Ło pańskich wszołach” (legendy dawne)
Wybrała się starka ze wnuczkom kartofli nakopać na polu.
-Starko, padejcie czamu na tym sam krzoczek, co sam rośnie we kartoflach ludzie godajom „pańskie wszoły”?
-Wiysz dziołcho, piyrwej noród sie tak niy mył, jako dzisio, bo tyż i po prowdzie ni mieli kaj, tych łaziynek niy było! Bez lato to było pół biydy, bo się ludzie łumyli choćby i we rzyce, abo na klepisku we stodole postawili grotek i tak sie kompali, ale bez zima, jak jeszcze po woda było daleko, to yny rynczyska a ciferblaty łoblizali, jako te koty, to tyż niy dziwota, że jich te chroboczyska żarły! To były te chopskie wszoły, ale dejma na to, taki panoczek jak nasz panic, abo nasz baron, co sie dziesiyńć razy do dnia myli, a jeszcze roz tela razy parfinym sie loli, coby woniali, to tych chopskich wszołów niy znali, no to Ponbóczek pomyśloł po sprawiedliwości, że chocioż jak na pole prziszli sie podziwać, to sie jim na te wełniane galoty ze tego krzoczka tych wszołów nachytało i potym tyż sie musieli iskać. Niy wiym czy sami, czy jim tam służonce pomogali, ale to ci padom, że tym razym to było po sprawiedliwości!
Elżbieta Grymel
Zapraszam do czytania innych opowieści po naszymu
Słowniczek:
Pańskie wszoły – roślina uczep trójlistkowy,
Norod – tu: w znaczeniu : ludzie,
Grotek – drewniane naczynie na wodę,
Ciferblat – tarcza zegara, tu: twarz,
Panic – zarządca,
Galoty – spodnie.
Angielski to podstawa
Angielski to podstawa – niedowno przijechoł nazod do Polski synek łod Bynusia Gagle. Tyn mody siedzioł już pora lot we Stanach u ujka. Robota mioł fajno, piniyndzy tyż se troszka łodłożył. Zamiarowoł łostać tam na stałe, ale łostatnio fest go do dom ciongło. Bo poznoł we Ameryce frelka, co była rodym ze Bytomio. Łona tam przijechała sie szkolić, a jak sie i kontrakt skończył, to mazała gibko do dom! Padała, że niy zamiyrzo cołki życi być „aszputel” łod Amerykonow. Bo po to we Polsce sztudyrowała, coby we szkole dziecka uczyć! Dziepiyro wtynczos Wojtek se przipomnioł, że łon tyż mioł taki plany, ale ich pociep, jak ujrzoł dolary!
Niy dali jak we strzoda synek spotkoł sie ze swojim nojlepszym kamratym Adryjanym, co był już delszy czos na bezrobociu, bezto mioł kupa frajnego czasu. Wojtek potrzebowoł jakoś mało tajla do łojcowego mopika, co go już dwa dni naprowioł, a poszli łoba na torg kupić jom u „ruskich”. Yno, że na torgu za te pora lot fest sie zmiyniło. Budy nowe postawili, a teroz w kożdej co inszego sprzedujom. Wyglondało na to, że sam majom wszystek, ale tyj szajby do motorka Wojtek niy kupił! Już mioł padać, że we Stanach to by mu sie niy przitrefiło, ale Adryjanowi spomniało sie, że na końcu placu stoji czasym chop ze takim „miszmaszym” a kamrata tam zakludził.
Szajba, co jom Wojtek potrzebowoł,
leżała na plandece na ziymi. Sprzedowacza niy było, ale za moment prziszoł ku nim mały, chudy „chińczyk”, padoł „dobry” a stanoł se z boku.
– Wiela to kosztuje? – spytoł sie Wojtek, a „chińczyk” nic, yno sie łośmioł a nic niy łodpedzioł.
– Wiela to kosztuje, chopeczku? – znerwowoł sie Wojtek, wzion do rynki tajla a wsadził handlyrzowi pod nos, a łon dali nic.
– Coś mi sie zdo Adryjan, że śnim trza po światowymu: hał macz is it? To po angielsku znaczy: wiela to kosztuje…
– Dwacia złoty, pan… rozumi… ile to kosztuje, pan? – rozgodoł sie „chińczyk”.
Wojtek był rod, że sie noreście dogodoł, a padoł kamratowi:
– Widzisz chopie, ucz sie, bo angielski to podstawa!
– Wojtek, ty d… stropiono, jakbyś zaroz po polsku do chopa godoł, tobyś tyj podstawy ani znać niy musioł! – łodżarł sie Adryjan.
Grōmnica – zimy połowica
Grōmnica – zimy połowica
Roztōmili, dzisio se pogodōmy ô zimie a ô pogodzie. Jako ta latosio zima je sami widzicie, ale teroz przichodzi tyn nojzimniyjszy miesiōnc – luty! Mōmy tyż jednako jedna pociecha, niy darmo sie godo, że Grōmnica (02.02.) to już je zimy połōwica. Dej Boże, coby ta drugo pōła zimy niy bōła nojgorszo, bo jo pamiyntōm taki lutowe zimnisko, co bez pora dni ze 30 stopni mrozu bōło. My ani wtynczos do szkoły niy szli, a we chałpie przi zieleźnioku sie grzoli. Psa ze placu do dōm my puściyli, a na zegrōdka to my sie yno bez ôkno dziwali. A tam sie dzioło a dzioło! Wszyjski ptoki ze ôkolice sie zebrały na naszym kōmpoście. Jodła szukały boroki!
Roztōmili, dzisio se pogodōmy ô zimie a ô pogodzie. Jako ta latosio zima je sami widzicie, ale teroz przichodzi tyn nojzimniyjszy miesiōnc – luty! Mōmy tyż jednako jedna pociecha, niy darmo sie godo, że Grōmnica (02.02.) to już je zimy połōwica. Dej Boże, coby ta drugo pōła zimy niy bōła nojgorszo, bo jo pamiyntōm taki lutowe zimnisko, co bez pora dni ze 30 stopni mrozu bōło. My ani wtynczos do szkoły niy szli, a we chałpie przi zieleźnioku sie grzoli. Psa ze placu do dōm my puściyli, a na zegrōdka to my sie yno bez ôkno dziwali. A tam sie dzioło a dzioło! Wszyjski ptoki ze ôkolice sie zebrały na naszym kōmpoście. Jodła szukały boroki!
Te małe ptoszki
musiały uciekać przed tymi wiynkszymi, coby im tego jodła, co znodły, niy zebrały. Jednako nojbardzi frechowne ze wszyjskich to bōły te czorno-biołe sroki. Ône poradziyły drugimu ptokowi żarci ze dziōba wyciōngnōnć! Jo srokōm niy przoła. Bo mōj starzik, co bōł fesztrym dycki godoł, że to sōm zbōje, ale bez ta wielgo zima, to mi ich rychtik żol bōło! Wielgi bōły, żarcio za tela potrzebowały, a tu niy było skōnd wziōnś! Wczas rano na naszyj zegrōdce pora razy skokoł taki wielgi zajōnc, abo czasym kuropatwy we zumiyncie pod płotym siedziały. Tym hazok, to nōm ôbżar trocha ôwocowe strōmiki, ale na te szczyńści, wielgi szkody niy zrobiył. Wiyncy modych strōmikōw poniszczōł mrōz, bo kora na nich postrzylała.
Wtynczos my sie pozbyli nojlepszego jabka, a tyn strōm niy był wcale taki mody, bo już keryś rok mioł taki wielgi, czyrwiōne jabka, co wszyjskim smakowały. Jednako po tyj zimie już sie niy podźwignōł. Potym na nowe jabka ze inkszego strōmika musieli my jeszcze czakać siedym lot! Minyły trzi tydnie ôd Gromnice, a prziszoł świynty Maciyj (24.02.). Tyn, co zima traci abo jōm bogaci, ale wtynczos bōł do nos ôgrōmnie łaskawy! Za pora dni sie ôcieplyło, śniyg śloz, a trowka sie zazielyniyła i piyrszego marca nasze kury już po placu lotały, a zielone szkubały, co po taki dłōgi zimie było zocne a zocne!
Grymlino.
Ps. Roztōmili, isto sie dziwujecie, co to sōm za znaki nad literkami?, Teroz tak sie po ślonsku pisze, ale wszystek może sie jeszcze pozmiyniać.
